ประชาธิปไตยในอเมริกา ตอน 1/3 อะเล็กซี เดอ ต็อควิล

ปรัชญาการเมือง

ศาสตราจารย์ สตีเวน บี. สมิธ

มหาวิทยาลัย เยล

Dan Bailé ผู้สรุปเป็นภาษาไทย

Democratic Statecraft: de Tocqueville's Democracy in America          รัฐนาวาประชาธิปไตย: เดอ ต็อควิล – ประชาธิปไตยในอเมริกา

ตอนที่ 1/3

ศ.สมิธ เปิดการบรรยายด้วยการตั้งคำถามว่า ต็อควิล เขียนหนังสือเล่มนี้ “Democracy in America” ขึ้นมาทำไม?  เกี่ยวกับอะไร? เขาต้องการตอบปริศนาอะไร?

ศ.สมิธ ย้อนประวัติศาสตร์ ปูพื้นให้เราทราบว่า ในศตวรรษที่ 17 และ 18 นั้นแนวความคิดเรื่องเสรีภาพ อิสรภาพ และความเสมอภาค (freedom and equality) เป็นแนวความคิดด้านการเมืองการปกครอง และสังคม ที่ผนึกแน่นควบคู่มาด้วยกัน ไม่ว่าจะในปรัชญาการเมืองการปกครองของ ฮ็อปส์ หรือ ล็อค หรือรุซโซ ทั้งสามต่างเชื่อว่าในสภาพธรรมชาติ มนุษย์เราเกิดมาเป็นอิสระ มีเสรี และเสมอภาค  แต่ด้วยความเป็นอยู่ “ศิวิไลซ์” อยู่กันเป็นสังคมบ้านเมืองเช่นที่เป็นอยู่ในระบอบเก่า(ancient regime)ของยุโรป ทำให้เกิดลำดับชั้นในสังคม ซึ่งเป็นศัตรูต่อความเสมอภาค ดังนั้น ความคิดอันเป็นแสงสว่างในศตวรรษที่ 17/18 เรื่องเสรีภาพและความเสมอภาคจึงรวมตัวกันแน่นแฟ้น อยู่เบื้องหลังความคิดเรื่องระบอบประชาธิปไตย ที่กำลังก่อกำเนิด

กระทั่งถึงต้นศตวรรษทึ่ 19 นักปรัชญาการเมืองการปกครองทั้งในยุโรปและอเมริกา เริ่มสงสัยว่า ที่จริงแล้ว เสรีภาพ กับ ความเสมอภาค ไม่ได้เป็นคนละเรื่องเดียวกันหรือ ต็อควิล และนักปรัชญาการเมืองการปกครองคนอื่น ๆ มองว่า สังคมประชาธิปไตยที่กำลังก่อกำเนิดในอเมริกาและยุโรปนั้น กำลังสร้างรูปแบบใหม่ของ “อำนาจสังคม” ที่คุกคามเสรีภาพ/อิสรภาพของมนุษย์ ฐานของอำนาจใหม่ได้แก่กลุ่มกฎุมพี(หรือคนชั้นกลาง) หรือ bourgeois ที่กำลังเติบใหญ่อยู่ในสังคมอเมริกัน อังกฤษ และฝรั่งเศส

ปมประเด็นสำหรับนักปรัชญาการเมืองการปกครอง เช่น ต็อควิล ได้แก่ จะบรรเทาความเข้มข้น หรือความรุนแรง ของอำนาจการเมืองชนิดใหม่นี้ ได้อย่างไร

คำตอบของ ล็อค ได้แก่ ให้มีการแบ่งแยกอำนาจ ซึ่งรัฐธรรมนูญอเมริกันรับแนวคิดนี้มา แต่ ต็อควิล ไม่ค่อยมั่นใจกับวิธีนี้ ต็อควิล เขียน “ประชาธิปไตยในอเมริกา” หลังยุค รุซโซ ประมาณ 75 ปี เขาไม่ค่อยไว้ใจ “เจตนาทั่วไป” หรือ ระบอบอำนาจอธิปไตยของปวงชนอย่างที่ รุซโซ เสนอ

ทั้ง ๆ ที่ สมัย รุซโซ ระบอบประชาธิปไตยดูเหมือนจะเป็นรัฐในอุดมคติ ในฝัน ที่ห่างไกล เลือนราง แต่ สำหรับ ต็อควิล เขากำลังมีชีวิตอยู่กับกำเนิดของรัฐประชาธิปไตย ทั้งในอเมริกาและฝรั่งเศส สังคมประชาธิปไตยเป็น “สังคมปัจจุบัน” ของ ต็อควิล ไม่ใช่สังคมในฝัน ของ รุซโซ

ต็อควิล เขียนว่า

          “ในสหรัฐอเมริกา ลัทธิอำนาจอธิปไตยมาจากปวงชน(the sovereignty of the people)

ไม่ใช่ลัทธิโดดเดี่ยว เกิดขึ้นมาโดด ๆ แต่เป็นลัทธิความเชื่ออันเป็นลำดับขั้นตอนสุดท้าย ในพัฒนาการของแนวคิดทางการเมืองการปกครอง ของโลกอังกฤษ-อเมริกัน(Anglo-American World)”

อย่างไรก็ดี สำหรับ ต็อควิล แล้ว บ้านเมืองในระบอบอำนาจรัฐมาจากปวงชน หรือรัฐประชาธิปไตยที่เกิดใหม่ ใช่ว่าจะยุติธรรมกว่า หรือปราศจากการใช้อำนาจตามอำเภอใจกว่ารัฐในระบอบเก่า ไม่ว่าจะเป็นระบอบใด ๆ ที่เคยมีกันมา  เพราะฉะนั้น ในยุคประชาธิปไตย ปัญหาการเมืองการปกครอง ได้แก่ ปัญหาว่า จะตรวจสอบการใช้อำนาจที่มาจากปวงชน ได้อย่างไร?

ต็อควิล เห็นว่า ในระบอบเก่าของฝรั่งเศสและยุโรปอื่น ๆ พระราชาไม่ได้มีอำนาจเบ็ดเสร็จเด็ดขาด เพราะพระราชาถูกจำกัดและคานอำนาจโดยพวกขุนนาง ที่มีอยู่ทั่วแผ่นดิน แต่ละคนก็มีลักษณะเป็น “ขุนศึก” ด้วยกันทั้งนั้น และมีสิทธิทำให้พระราชานอนไม่หลับ

ปัญหาที่ ต็อควิล ถามก็คือ ก็ในเมื่อ “ปวงชน” มีอำนาจดุจจะเป็น “ราชา” เสียเองแล้วเช่นนี้ แล้วใคร หรือผู้ใด หรืออะไร จะคอยคานอำนาจ คอยตรวจสอบการใช้อำนาจการเมืองการปกครองแบบใหม่ ที่ถือว่า “อำนาจอธิปไตยมาจากปวงชน” หรือมาจาก “เจตนาทั่วไป” ของ รุซโซ

ประเด็นนี้ สำหรับ ต็อควิล คือประเด็นที่เป็นเนื้อหาของรัฐศาสตร์สมัยใหม่ และเป็นเรื่องที่     ต็อควิล พยายามหาคำตอบ ศ.สมิธ กล่าวว่า เราทุกคนในปัจจุบันเป็นสานุศิษย์ของ ต็อควิล ด้วยกันทั้งนั้น ในแง่ที่ว่า รัฐศาสตร์ของพวกเรายังคงเผชิญกับปริศนาเรื่องการกำกับดูแลและตรวจสอบ การแสดงอำนาจทางการเมืองการปกครอง ที่เป็นอำนาจประชาธิปไตย (อันเป็นเรื่องที่ ต็อควิล ตั้งข้อสังเกตไว้)

How to combine popular government with political wisdom? เราจะผสมผสานการปกครองด้วยอำนาจของปวงชน เข้ากับภูมิปัญญาทางการเมืองการปกครอง ได้อย่างไร? นี่คือปัญหาพื้นฐานของระบอบประชาธิปไตย ในความเห็นของต็อควิล

ถึงขั้นนี้ ศ.สมิธ หยุดพักการเดินเรื่อง หันมาแนะนำให้นักศึกษาทราบว่า ใคร คือ อะเล็กซี เดอ ต็อควิล? ตามประวัติเขาเกิดหลังการปฏิวัติฝรั่งเศส ในปี 1805 ในดินแดนของพวกนอร์มัน ทางเหนือของฝรั่งเศส เกิดในตระกูลผู้ดีเก่า คฤหาสน์ของต็อควิลยังคงอยู่ในมือของคนรุ่นหลังของตระกูล จนตราบเท่าทุกวันนี้ ศ.สมิธ เล่าว่า ตนได้เคยเดินทางไปเยือนคฤหาสน์แห่งนั้น อันเคยเป็นบ้านของ ต็อควิล และได้พบกับลูกหลานของต็อควิล

ขุนนางตระกูลนี้สืบสายไปถึงยุคพระเจ้าวิลเลียม เดอะ ค็องเคอเรอ (หรือที่ฝรั่งเศสเรียก กิโยม เลอ ก็อง เก ร็อง) ผู้ยกทัพจากนอร์มังดีข้ามไปตีดินแดนบนเกาะอังกฤษ และปกครองอังกฤษอยู่นานนับร้อยปี

ในระหว่างการปฏิวัติฝรั่งเศส บิดามารดาของต็อควิล ถูกจับและคุมขังอยู่ในคุกประมาณหนึ่งปี  กระทั่ง โรเบสปิแอร์ นักปฏิวัติที่มีชื่อเสียงถูกตัดหัวด้วยกิโยติน คนทั้งสองจึงพ้นจากคุกและรอดตาย  ตัวต็อควิลเอง เกิดในยุคนะโปเลียน ได้รับการศึกษาอบรมเลี้ยงดู มาอย่างอนุรักษ์นิยม(แบบฝรั่งเศส) ศึกษากฎหมายที่ปารีส และได้พบเพื่อนสนิท เป็นพวกผู้ดีเก่าด้วยกันที่นั่น ต่อมาคนทั้งสอง เมื่ออายุ 25 ปี ได้เดินไปสหรัฐอเมริกาด้วยกัน ระหว่างพฤษภาคม 1831/2374 -กุมภาพันธ์ 1832/2375) เพื่อดูงานเกี่ยวกับระบบงานราชทัณฑ์ โดยทุนจากรัฐบาลพระเจ้าหลุยส์ฟิลลิป(ช่วงนั้นฝรั่งเศสกลับไปปกครองด้วยระบอบราชาธิปไตย) พวกเขาได้เดินทางขึ้นเหนือในมลรัฐนิวอิงแลนด์ ลงใต้สุดถึงเมืองนิวออร์ลีนส์ และตะวันตกสุดไปถึงบริเวณทะเลสาปมิชิแกน

ต็อควิล ได้ใช้โอกาสนั้น สังเกตการณ์และศึกษาความเป็นไปทางการเมืองการปกครองในสหรัฐอเมริกาด้วย และได้เขียนหนังสือที่มีชื่อเสียง “ประชาธิปไตยในอเมริกา”(Democracy in America)

หนังสือ “ประชาธิปไตยในอเมริกา” ศ.สมิธ เห็นว่า เป็นหนังสือที่สำคัญที่สุดที่เกี่ยวกับระบอบประชาธิปไตย ศ.สมิธกล่าวว่า น่าแปลกที่หนังสือที่ดีที่สุดเกี่ยวกับประชาธิปไตยในอเมริกา เขียนขึ้นโดยผู้ดีเก่าชาวฝรั่งเศส ผู้ซึ่งน่าที่จะเป็นปฏิปักษ์และเป็นคนแปลกหน้าที่สุด ต่อระบอบประชาธิปไตย

ตั้งแต่เมื่อพิมพ์ครั้งแรกในปี 1835/2378 หนังสือเล่มนี้ก็ได้รับการยกย่องว่าเป็นผลงานยอดเยี่ยม จอห์น สจวต มิล นักปรัชญาการเมืองการปกครองอังกฤษเห็นว่า เป็นผลงานดีที่สุดแห่งยุค ต็อควิล ยืนเคียงข้าง “บิดา – ผู้ก่อตั้งประเทศสหรัฐอเมริกา”(founding fathers) ดุจจะว่าเขาเป็นผู้นำช่าวอเมริกันกับเขาด้วยผู้หนึ่ง การแปลเป็นภาษาอังกฤษสำนวนล่าสุด ได้ถูกบรรจุไว้ในผลงานอมตะเกี่ยวกับสหรัฐอเมริกา ในชุดที่เรียกว่า the American Series

ต็อควิล เดินทางไปอเมริกาเหมือนผ้าขาวผืนหนึ่ง การได้พบเห็นความเป็นไปในสังคมประชาธิปไตยอเมริกัน มีส่วนเปลี่ยนแปลงเขาอย่างมาก ในจดหมายถึงมิตรผู้หนึ่ง ผู้เป็นเพื่อนบ้านชาวนอร์มังดีด้วยกัน เขาบอกให้มิตรผู้นั้นรู้ว่า ทำไมเขาถึงได้เขียนหนังสือเล่มนี้

1)   เขาได้ครุ่นคิดเรื่องประชาธิปไตยในอเมริกามานานหลายปี ก่อนมีโอกาสได้เดินทางมาอเมริกา เพื่อพิสูจน์ความคิด

2)   เขาไม่ได้เขียนหนังสือเพื่อประโยชน์ของชาวอเมริกัน ซึ่งเขาเห็นว่า ไม่มีรสนิยมเรื่องปรัชญา เขาเขียนเพื่อประโยชน์ของคนฝรั่งเศส เขาต้องการโน้มน้าฝเพื่อนร่วมชาติกลุ่มหนึ่ง ที่ยังคิดจะฟื้นฟูระบอบราชาธิปไตยกลับคืน ให้คนกลุ่มนั้นเห็นแจ้งว่า การปฏิวัติประชาธิปไตยที่กำลังดำเนินอยู่ในสังคมอเมริกัน นั่นแหละคือ อนาคตของฝรั่งเศส ดูเหมือนต็อควิลกำลังประกาศว่า อเมริกา คือ อนาคตของโลก

โดยรวม ต็อควิล มองการเมืองการปกครองระบอบประชาธิปไตยที่กำลังเกิดขึ้นในอเมริกา ด้วยความระคนสงสัย ปนกับความหวาดกลัว ศ.สมิธ วิเคราะห์ว่า มีคำถามย่อยอีกสองคำถามที่ ต็อควิล ต้องการคำตอบ

1)   การปรับเปลี่ยนระบอบเก่าที่ไม่เสมอภาค เป็นระบอบใหม่ – ที่วางอยู่บนความเสมอภาค ทำอย่างไร? ปัญหานี้คือปริศนาเรื่อง “regime change” หรือ “regime transformation” (การเปลี่ยนระบอบ หรือการแปรรูประบอบ)

2)   ทำไม การปฏิวัติเปลี่ยนแปลงในอเมริกาจึงได้ค่อนข้างนุ่มนวลอ่อนโยน ในขณะที่การปฏิวัติเปลี่ยนแปลงในฝรั่งเศส ดุเดือดรุนแรง  และการเปลี่ยนแปลงในอเมริกาเป็นไปในแนวเสรีนิยม ในขณะที่ในฝรั่งเศสผันไปสู่ระบอบเผด็จการ (โดย นะโปเลียน)

ศ.สมิธ ลงความเห็นว่า ต็อควิลเขียนหนังสือเล่มนี้เหมือนครูสอนศิษย์ เขาไม่ใช่คนจดบันทึกการสังเกตการณ์ขนบธรรมเนียมอเมริกัน แต่เขาเขียนเพื่อให้การศึกษาด้านการเมืองการปกครองแก่ผู้นำชาวยุโรปในอนาคต ศ.สมิธ สรุปว่า รัฐบุรุษยุคประชาธิปไตยควรได้อ่านงานของ มาเคียเวลลี กับงานของ เดอ ต็อควิล ควบคู่กันไป

ประเด็นในการสั่งสอนของ ต็อควิล ได้แก่ สิ่งเขาเรียกว่า a mother thought (ภาษาฝรั่งเศส ว่า l’idée mère) ซึ่งหมายถึง ความคิดหลักที่เชื่อมโยงสมานทุกส่วนของหนังสือเล่มนั้นเข้าด้วยกัน จะเรียกว่า central idea ก็น่าจะได้ ความคิดแม่ดังกล่าวคือ ความเสมอภาค – equality

ต็อควิล เน้นว่า ตลอดเวลาที่เขาเดินทางท่องไปในสหรัฐอเมริกา สิ่งหนึ่งที่แตะตาเขา คือ ความเสมอภาคของสภาพความเป็นอยู่ – equality of condition เรื่องนึ้ไม่ใช่เรื่องการเมืองการปกครอง แต่เป็นเรื่องสังคมหรือสังคมวิทยา ความเสมอภาคในสภาพความเป็นอยู่จะนำหน้าระบอบประชาธิปไตย เป็นเหตุปัจจัยให้เกิดระบอบประชาธิปไตย โดยที่ความเสมอภาคในสภาพความเป็นอยู่นั้นได้แพร่หลาย แผ่ขยาย ในยุโรปและอเมริกาก่อนเรื่องการเมืองการปกครองระบอบประชาธิปไตย

ความเสมอภาคในสภาพความเป็นอยู่ เริ่มมีขึ้นตั้งแต่ก่อนรุ่งอรุณของโลกสมัยใหม่(modern age) ต็อควิล อ้างถึงประวัติความเสมอภาคในสภาพความเป็นอยู่ ไปไกลก่อนยุคของเขาราว 700 ปี ย้อนไปเริ่มที่ในกลางของโลกยุคกลาง(medieval world)

แตกต่างจาก ฮ็อปส์และล็อค ต็อควิล ไม่ได้ปักหลักความคิดเรื่องความเสมอภาพไว้กับ “สภาพธรรมชาติ” ฮ็อปส์ กับ ล็อค คิดว่าคนเกิดมาเสรี เสมอภาคในสภาพธรรมชาติ ต่อมาความ “ศิวิไลซ์” ได้เข้ามาทำลายสภาพเสมอภาคของมนุษย์ โดยสร้างธรรมเนียมประเพณีและชั้นชนขึ้นมาในสังคม-บ้านเมือง

แต่ ต็อควิล เห็นตรงข้าม เขาอ้างว่าความเป็นอยู่ของคนได้กลายสภาพเหินห่างจากสภาพ ไม่เสมอภาค ในโลกยุคโบราณมาสู่ความเสมอภาคเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ ในยุคหลัง ประวัติศาสตร์ของมนุษย์เป็นประวัติศาสตร์ของความเสมอภาพ(equalization) แบบค่อยเป็นค่อยไป ความเสมอภาคเคือพลังประวัติศาสตร์(historical force) ต็อควิล ไม่ได้คิดว่าความเสมอภาคเป็นปัจจัยหลักให้เกิดระบอบประชาธิปไตย แต่ความเสมอภาคเป็นปัจจัยก่อกำเนิด(a generative factor) ต็อควิล ตั้งข้อสังเกตว่า ในสหรัฐอเมริกานั้น จากปัจจัยก่อกำเนิดอันได้แก่ความเสมอภาค ประเด็นอื่น ๆ จึงได้เกิดขึ้นตามมา.....

ต็อควิล ใช้คำว่า “provident force” มาพูดถึงวิวัฒนาการของความเสมอภาคในประวัติศาสตร์ ซึ่งตามปกติ คำ ๆ นี้ใช้หมายถึง พระผู้เป็นเจ้า(God)  แต่ ต็อควิล นำมาใช้เพื่อหมายถึงลักษณะทั่วไปอันเป็นสากล หรือเท่ากับคำว่า universal

พลังประวัติศาสตร์ของความเสมอภาคที่ค่อยเป็นค่อยไป มีลักษณะสองประการ คือ

          1) มีลักษณะ สากล

          2) ปัจเจกชนไม่สามารถขัดขวางได้

ต็อควิล เขียนว่า (...ในปี 1830) มีประเทศเดียวในโลก ที่กำลังเกิดการปฏิวัติทางสังคมขนานใหญ่ เป็นการเปลี่ยนแปลงแปรรูปจากระบอบเก่าไปสู่ระบอบประชาธิปไตย นั่นคือ ประเทศสหรัฐอเมริกา

ศ.สมิธ เห็นว่า ภายใต้กรอบดังกล่าว ต็อควิล จึงได้ตั้งชื่อหนังสือว่า “ประชาธิปไตย ใน อเมริกา” แทนที่จะใช้ “ประชาธิปไตยแบบอเมริกัน” ทั้งนี้ เพราะว่า ประชาธิปไตยไม่ได้เป็นของสหรัฐอเมริกาโดยเฉพาะ ประชาธิปไตยเป็นเรื่องสากลในวิวัฒนาการทางประวัติศาสตร์ สหรัฐอเมริกาเป็นเพียงกรณีศึกษาเรื่องประชาธิปไตย ต็อควิล เห็นว่า ประชาธิปไตยมีได้หลายรูปแบบ ประชาธิปไตยไม่ได้มีแบบอเมริกันแบบเดียว อย่างไรก็ดี สิ่งที่กำลังเกิดขึ้นในอเมริกา จะบ่งบอกอนาคตของยุโรป เพราะฉะนั้น จึงเป็นเรื่องที่พึงศึกษาสำหรับรัฐบุรุษยุโรปในอนาคต

เอกลักษณ์ประชาธิปไตยสไตล์อเมริกัน ที่ ต็อควิล สังเกตเห็นเป็นอย่างไร?

1)   ความเข้มข้นในความสำนึกรู้ เรื่องการปกครองตนเองในท้องถิ่น ของชาวอเมริกัน

2)   ความนิยมที่จะรวมตัวกัน เป็นสมาคมต่าง ๆ ในหมู่ประชาชนชาวอเมริกัน

3)   ความสำนึกในศาสนา

สำหรับประเด็นแรก ความเข้มข้นในความสำนึกรู้เรื่องการปกครองตนเองในท้องถิ่น ศ.สมิธ สรุปความเห็นของ ต็อควิล ว่า คนอเมริกันเป็นคนท้องถิ่นนิยม(localism) จนทำให้เกิดประชาธิปไตยขึ้นมาในท้องถิ่น มีการปกครองท้องถิ่นที่เข้มแข็ง ตำบลหมู่บ้าน หรือ “เมืองชนบท” ของอเมริกัน(township) คือ รากฐานของประชาธิปไตยสไตล์อเมริกัน แล้ว ต็อควิล ก็ได้ยกตัวอย่างเมืองชนบทในนิวอิงแลนด์ ที่เป็นตัวอย่างที่ดีของแนวคิดเรื่อง “เจตนาทั่วไป” และ “สัญญาสังคม” ของ รุซโซ ซึ่งต็อควิล นับถือเป็นอาจารย์ ซึ่งผู้คนร่วมกันกำหนดตัวบทกฎหมาย ต็อควิล ใช้สายตาของคนที่เลื่อมใสปรัชญารุซโซ มามองเมืองชนบทอเมริกัน

ต็อควิล เล่าว่า เขาอ่านงานของ รุซโซ หรือไม่ก็ ปาสกาล ไม่เว้นแต่ละวัน – เขาเล่าเรื่องนี้ไว้ในจดหมายถึงเพื่อน

ในยุโรป การเมืองการปกครองวิวัฒนาการมาในแนวของการรวบอำนาจเข้าสู่ศูนย์กลาง จิตวิญญาณเรื่องการปกครองท้องถิ่น หรือท้องถิ่นนิยมถูกทำลายลงมาก และยาวนาน การปกครองท้องถิ่นจึงไม่ได้เข้มข้นและเข้มแข็งอย่างในสหรัฐอเมริกา

ศ.สมิธ แจ้งแก่นักศึกษาว่า อีกสองประเด็นหลัง จะได้บรรยายในครั้งต่อไป

-----------------------------------------------------------------------------------------------

สนใจ ต้นฉบับวีดีโอสำหรับตอนนี้ เชิญตามลิงก์ข้างล่าง

https://www.youtube.com/watch?v=z6bfEOnLF5A&list=PL8D95DEA9B7DFE825&index=21

ตอน 17 ปรัชญาการเมือง มหาวิทยาลัย เยล จอห์น ล็อค ตอน 3/3

Dan Bailé ผู้สรุปเป็นภาษาไทย

ทฤษฎีการเมืองการปกครอง ของ จอห์น ล็อค ตอน 3/3

Constitutional Government: Locke's Second Treatise (13-19)

ในขั้นนี้ ศ.สมิธ จะเน้นความคิดของ ล็อค ส่วนที่เกี่ยวกับบทบาทของ “อำนาจบริหาร” ในทฤษฎีการเมืองการปกครองภายใต้รัฐธรรมนูญ  ทั้งนี้โดยเฉพาะอำนาจบริหารเมื่อเผชิญหน้ากับอำนาจนิติบัญญัติ  หลังจากนั้นในเรื่องที่สอง ศ.สมิธ จะหันไปมองเทียบเคียงความคิดของล็อค กับระบอบการเมืองการปกครองอเมริกันปัจจุบัน

ตลอดมา เรื่องที่ล็อคย้ำก็คือ ระบบการเมืองการปกครองที่มีขอบเขต มีการตีกรอบ เขาเห็นชอบกับการเมืองการปกครองภายใต้รัฐธรรมนูญ  นิกายการเมืองของล็อคคือนิกายที่ต้องมีการตรวจสอบ ถ่วงอำนาจ ซึ่งกันและกัน  อย่างไรก็ดี ล็อค เน้นอำนาจนิติบัญญัติเป็นสำคัญ  ซึ่งสอดคล้องกับระบอบการเมืองการปกครองของอังกฤษปัจจุบัน ที่เรียกว่า “parliamentary supremacy” หรือจะแปลอย่างง่าย ๆ ลำลองได้ว่า “รัฐสภาเป็นใหญ่”

วัตถุประสงค์ของการเมืองการปกครอง(หรือรัฐบาล)สำหรับล็อค ไม่ใช่เพื่อเป็นหลักประกันไม่ให้บ้านเมืองเกิดกลียุค ถอยกลับไปหาสภาพธรรมชาติ ล็อค ไม่ได้ห่วงประเด็นนั้น แต่ห่วงว่าทำอย่างไรจะไม่ให้เกิดเผด็จการเบ็ดเสร็จขึ้นมาในบ้านเมือง(tyrannical or despotic power)

จะอย่างไรก็ตาม ลอ็ค ก็ไม่ได้ละเลยเรื่องอำนาจบริหาร ไม่ว่าอำนาจบริหารนั้นจะตกแก่พระมหากษัตริย์ เจ้าชาย หรือกลุ่มคน หรือคณะบุคคลใด ๆ  ล็อคมองอำนาจบริหารว่าเป็น “ผู้ทำการแทน” ให้แก่อำนาจนิติบัญญัติ หน้าที่ของอำนาจบริหารสายตาของล็อค ก็คือ นำเจตนาของอำนาจนิติบัญญัติมาทำให้ปรากฏเป็นรูปธรรม  อำนาจบริหารเป็นรองอำนาจนิติบัญญัติ

กระนั้น ล็อค ก็เข้าใจดีว่า ทุก ๆ ชุมชนสังคม จะมีเรื่องเกี่ยวกับสงครามและสันติภาพ ล็อคเรียกอำนาจที่จะกระทำการเกี่ยวกับสงครามและสันติภาพว่า the federative power โดยล็อคเห็นว่า ชุมชนสังคมแต่ละชุมชน ก็เหมือนบุคคลคนหนึ่ง ซึ่งจะต้องมีเรื่องเกี่ยวพันกับบุคคลอีกคนหนึ่ง  ชุมชนหนึ่งกับอีกชุมชนหนึ่งก็ “มีเรื่อง” ระหว่างกันได้ เพราะฉะนั้น the federative power จึงจำเป็นจะต้องมี เพื่อใช้เมื่อชุมชนวิวาทกัน  อำนาจนี้ล็อคเห็นว่าไม่ผูกพันกับตัวบทกฎหมายที่มีอยู่เดิม จะต้องว่ากันตามความเห็นของกลุ่มที่บริหาร ว่าผลประโยชน์ส่วนรวม – หรือผลประโยชน์สาธารณะ อยู่ที่ไหน คืออะไร ในบัดนั้น

อำนาจ the federative power นี้ตกแก่ฝ่ายบริหาร  สงครามและสันติภาพไม่ใช่เรื่องของอำนาจนิติบัญญัติ หรือกฎหมายที่มีอยู่เดิม แต่เป็นเรื่องของผู้นำในบัดนั้น ซึ่งเขาเรียกว่า God-like princes คือ เจ้าชายที่คล้ายเทพ ศ.สมิธ เห็นว่า ความคิดเรื่อง “เจ้าชายที่คล้ายเทพ” ของ ล็อค คล้ายกับความคิดของ มาเคียเวลลี ที่เคยพูดถึง “armed prophet” หรือ “ศาสดาที่ถืออาวุธ” กล่าวคือ ผู้ทรงอำนาจบริหารมี “เอกสิทธิ์” ที่จะกระทำการเพื่อผลประโยชน์ของสังคมส่วนรวม (เอกสิทธิ ในที่นี้ท่านใช้คำว่า prerogative) เพราะฉะนั้น เมื่อมาถึงขั้นนี้ ล็อค ก็ผ่อนคลายความเข้มงวดที่ว่าอำนาจบริหารขึ้นอยู่กับอำนาจนิติบัญญัติ กลายเป็นว่าอำนาจบริหารมี “เอกสิทธิ” ของตนเองในสถานการณ์สงครามและสันติภาพ หรือสถานการณ์ฉุกเฉิน โดยมีต้องฟังอำนาจนิติบัญญัติ

“เอกสิทธิ” ของอำนาจบริหารของล็อคนั้น เกิดจากการที่อำนาจนิติบัญญัติไม่สามารถเล็งเห็นเหตุการณ์ล่วงหน้าในอนาคตได้ ล็อค ยกตัวอย่าง กรณีเกิดไฟไหม้ในเมือง บางทีพนักงานดับเพลิงต้องตัดไฟไม่ให้ลุกลามใหญ่โต ด้วยการรื้อทำลายบ้านเรือนราษฎรทิ้งเสียบ้าง  เรื่องนี้เป็นการกระทำเพื่อผลประโยชน์ส่วนรวม  ถึงแม้จะเป็นการละเมิดสิทธิในทรัพย์สินของคนก็ตาม

ศ.สมิธ ยกตัวอย่างในสหรัฐฯว่า บางครั้ง รัฐบาลก็ต้อเวนคืนทรัพย์สินของประชาชนสหรัฐฯ เพื่อสร้างโรงเรียน สร้างสนามกีฬา หรือสร้างสนามบิน เป็นต้น

อำนาจในการกระทำการตามตัวอย่างข้างต้น คือ อำนาจที่เรียกว่า prerogative power หรือ “เอกสิทธิ” ของอำนาจบริหารในสายตาของล็อค ซึ่งศ.สมิธ ยกตัวอย่างเรื่องการที่สหรัฐฯกักกันผู้(ถูกกล่าวหาว่า)ก่อการร้ายที่กวนตานาโม(บนเกาะคิวบา) ตลอดจนการสอดแนมประชาชน โดยอ้างเรื่องการป้องกันการก่อการร้าย การใช้เอกสิทธิของอำนาจบริหารดังกล่าวนี้ มักจะมีปัญหาโต้แย้งกันเสมอ ว่าเป็นการเผด็จการหรือไม่?

ศ.สมิธ ยกตัวอย่าง นักปรัชญากฎหมายเยอรมันศตวรรษที่ 20 ชื่อ Carl Schmitt ผู้แสดงเหตุผลว่า การใช้อำนาจในยามวิกฤตเป็นประเด็นสำคัญในทางการเมืองการปกครอง  บุคคลก็ดีองค์กรทางการเมืองก็ดีที่มีสิทธิ/อำนาจ ที่จะประกาศใช้ “เอกสิทธิ” ของอำนาจบริหาร ได้แก่ บุคคลหรือองค์กรที่ทรงสิทธิเป็นรัฏฐะ(sovereign) และมีสิทธิใช้อำนาจนอกเหนือรัฐธรรมนุญ(extra constitutional power) เมื่อรัฐธรรมนูญก็ดี ตัวบทกฎหมายก็ดี ไม่มีขีดความสามารถที่จะปฏิบัติการได้

แต่ ศ.สมิธ เสนอวิธีพิจารณาประเด็น เอกสิทธิ ของอำนาจบริหาร(prerogative power) อีกทางหนึ่งว่า บางทีการใช้อำนาจนี้อาจมีอยู่ในรัฐธรรมนูญแล้วก็ได้ ศ.สมิธให้พิจารณากรณีประธานาธิบดีลิงคอล์น ให้พัก habias corpus ในระหว่างสงครามกลางเมืองสหรัฐฯ(ผู้สรุปภาษาไทย ไม่มีความรู้เรื่องนี้ ท่านผู้อ่านโปรดหาความรู้กันเอาเอง) ลิงคอล์นไม่ได้อ่างอำนาจนอกเหนือรัฐธรรมนูญ แต่กลับอภิปรายว่า เอกสิทธิของอำนาจบริหารอนุญาตอยู่แล้วในรัฐธรรมนูญสหรัฐฯ ลิงคอล์นอ้างรัฐธรรมนูญว่าอนุญาตให้กรณีเกิดการขบถ หรือประเทศถูกรุกราน ศ.สมิธ ถามนักศึกษาว่า ในปัจจุบันนี้เรา(สหรัฐฯ)กำลังอยู่ในภาวะถูกรุกราน หรือไม่?

แล้วถ้าเกิดกรณีใช้อำนาจโดยมิชอบขึ้นมาล่ะ?(abuse) ล็อคมีความเห็นว่าอย่างไร?

ล็อค เห็นว่า กรณีที่มีการใช้อำนาจบริหารที่เป็นอำนาจ “เอกสิทธิ” โดยมิชอบนั้น  ประชาชนไม่มีทางออกอื่นใดนอกจากอุทธรณ์ขึ้นไปยัง “สวรรค์”(appeal to heaven) ซึ่งหมายความว่าให้ประชาชน ลุกขึ้นมาก่อการปฏิวัติ ล้มล้างรัฐบาล

เราเห็นแล้วว่า ล็อค พยายามจะสมานแนวคิดเข้าด้วยกันสองสามเรื่อง คือ ความศักดิ์สิทธิ์ของกฎหมาย กับเอกสิทธิ์ของอำนาจบริหาร และการปกครองที่มีรัฐธรรมนูญ หมายความว่า เอกสิทธิของอำนาจบริหารแฝงอยู่ในรัฐธรรมนูญแล้วใช้หรือไม่?  เรื่องเหล่านี้ยังคงเป็นประเด็นถกเถียงกันอยู่ในปัจจุบัน เช่น การสอดแนมประชาชน(หรือสิทธิส่วนตัวของประชาชน เป็นต้น

ศ.สมิธ เห็นว่า การที่ล็อค ให้ประชาชนอุทธรณ์ต่อสวรรค์(ให้ลุกขึ้นจับอาวุธล้มล้างรัฐบาล) นับได้ว่า ล็อค เป็นนักปฏิวัติกลาย ๆ ผู้หนึ่ง

อย่างไรก็ดี หลักการเมืองการปกครองที่ว่า อำนาจนิติบัญญัติต้องมาเหนือสุด(doctrine of legislative supremacy) กับ หลักเรื่องความยินยอม(doctrine of consent) ทำให้ล็อค มีชื่อเสียงในวงการนักประชาธิปไตย และนักประชาธิปไตยตกของ(radical democrats)  ส่วนหลักเรื่องการพิทักษ์ทรัพย์สินส่วนบุคคล ก็น่าที่จะทำให้เขามีชื่อเสียงในกลุ่มอนุรักษ์นิยม และกลุ่มเสรีนิยม แนวคิดของล็อค ยังคงเป็นรากฐานของระบอบการปกครองภายใต้รัฐธรรมนูญ โดยทั่วไปในทุกวันนี้ และวิกฤตการณ์ทางการเมืองโดยทั่วไปในเวลานี้โดยมาก ก็จะเป็นวิกฤตการณ์ ที่ตั้งอยู่บนรากฐานปรัชญาการเมืองการปกครองของ จอห์น ล็อค

ศ.สมิธ ตั้งประเด็นการบรรยายในลำดับต่อไป โดยโยงแนวคิดของล็อค กับการเมืองการปกครองสหรัฐอเมริกา ซึ่งถือว่า ล็อค มีอิทธิพลต่อความคิดของบิดาผู้ก่อตั้งประเทศสหรัฐฯ(founding fahthers) เท่ากับล็อค มีส่วนช่วยก่อตั้งประเทศสหรัฐฯด้วยผู้หนึ่ง

แนวคิดของล็อค เรื่องกฎธรรมชาติ สิทธิ ความยินยอม สิทธิที่จะทำการปฏิวัติ เหล่านี้ล้วนเป็นเสาหลักความคิด ของระบอบการเมืองการปกครองสหรัฐฯ  การวิพากษ์วิจารณ์ระบอบการเมืองการปกครองสหรัฐฯ มีค่าเท่ากับวิจารณ์แนวคิดทางการเมืองการปกครองของ จอห์น ล็อค โดยปริยาย

ตลอดเวลาสองร้อยปีกว่าที่ผ่านมา ปรัชญาการเมืองของล็อค ที่ปรากฏรูปธรรมเป็นระบอบการปกครองของสหรัฐฯ ได้รับการยอมรับอย่างกว้างขวางว่า ใช้การได้ดี  แต่ก็มีนักปรัชญาการเมืองจำนวนหนึ่ง ไม่มากนัก ที่มองว่าหลักการดังกล่าวยังบกพร่อง ศ.สมิธ ยกตัวอย่างหนังสือเล่มหนึ่ง เขียนขึ้นในยุค 1950s โดยนักประวัติศาสตร์และนักปรัชญาการเมืองที่มีชื่อเสียง ชื่อ หลุยส์ ฮาร์ท หนังสือชื่อ “The Liberal tradition in America” วิจารณ์ว่า อเมริกาหลงใหลปรัชญา จอห์น ล็อค อย่างไร้เหตุผล หมายความว่า ลักษณะดังกล่าวนั้น ปิดกั้นแนวความคิดอย่างอื่นที่อาจจะเป็นประโยชน์ต่อสหรัฐฯเสียสิ้น

เช่น ทำไมแนวคิดเชิงสังคมนิยมจึงไม่เกิดขึ้นได้ในสหรัฐฯ  ทำไมการเมืองการปกครองสหรัฐฯจึงไม่พัฒนาไปตามแนวที่ยุโรปได้พัฒนา คือ เกิดแนวคิดและการเมืองแนวสังคมประชาธิปไตย หรือสังคมนิยม-ประชาธิปไตย  ทำไมสหรัฐฯไม่มีพรรคสังคมนิยม อย่างเช่น พรรคกรรมกรในอังกฤษ หรือพรรคสังคมนิยมประชาธิปไตยบนภาคพื้นยุโรป

ผู้เขียนหนังสือเล่มนั้น กล่าวหาว่า สหรัฐฯติดกับดักความคืดของ จอห์น ล็อค จนมืดบอดมองไม่เห็นความคิดทางการเมืองแบบอื่น นักวิจารณ์บางคนเห็นว่า การที่ล็อคยกย่องสิทธิในทรัพย์สินส่วนบุคคลไว้สูง มีผลโยงไปยังเศรษฐกิจแบบตลาด และยกย่องตลาดว่าเป็นตัวกำหนดคุณค่าทั้งหลาย เหนือคุณค่าอื่นใดหมด 

ในชั้นหลังนี้ ผู้วิจารณ์อีกกลุ่มหนึ่งในแนวชุมชนนิยม เห็นว่า การที่ล็อคเน้นเรื่อง “สิทธิ” และ “สิทธิอันพรากไปจากคนมิได้”(unalienable rights) มีลักษณะเป็นการมองการเมืองการปกครองในสายตาของนักนิติศาสตร์มากไป จนปิดกั้นไม่ให้มีการพิจารณาเรื่อง “สาธารณสมบัติ”(public goods) หรือสมบัติส่วนรวม ตลอดจนรูปแบบผลประโยชน์ส่วนรวมทั้งหลาย  เพราะฉะนั้น จะว่าไป ว่าปรัชญาการเมืองอเมริกันยอมรับล็อคเต็มที่ ปราศจากการวิพากษ์วิจารณ์ คงจะไม่ได้

ถึงปัจจุบันนี้ ศ.สมิธ เล่าว่า แนวคิดเสรีนิยมของ ล็อค ยังเผิชญกับการต่อต้านรูปแบบใหม่ ซึ่งถือกำเนิดขึ้นมาจากแนวคิดเสรีนิยมเช่นเดียวกับล็อค ศ.สมิธ อ้างถึง หนังสือชื่อ “The Theory of Justice” ของนักปรัชญาการเมืองยุคปัจจุบันชื่อ จอห์น เราส์

หนังสือเล่มนี้ เป็นความพยายามที่จะสร้างความทันสมัยแก่แนวคิดรัฐเสรีนิยม โดยเริ่มจากทฤษฎีเรื่อง “สิทธิ”  หนังสือเล่มนี้เป็นแนวคิดแองโกล-อเมริกัน ที่สำคัญที่สุดในระยะหลัง ๆ นี้ ที่เริ่มจาก ล็อค เอมมานูเอล คานต์ และจอห์น สจวต มิลล์

จอห์น เราส์ เสนอ “ทฤษฎีความยุติธรรม” อันวางอยู่บนรากฐานของทฤษฎีเรื่องสิทธิ

โดยที่ ล็อค เขียนว่า

“Every man has property in his own person. This nobody has any right to but himself and where there is property,” he writes, “there can be justice and injustice.”

“มนุษย์แต่ละคนต่างก็มีทรัพย์อันมีค่าอยู่ในตัว อันผู้อื่นจะมาถือสิทธิเอาไม่ได้ เว้นแต่ตัวเขาเองผู้เดียวเท่านั้น  และที่ไหนมีทรัพย์สิน ที่นั่นก็จะมีความยุติธรรม และความอยุติธรรม”

ส่วน จอห์น เราส์ เขียนว่า

“Each person,” Rawls writes,”possesses an inviolability founded on justice that even the welfare of society as a whole cannot override. For this reason,” he continues, “justice denies that the loss of freedom for some is made right by a greater good shared to others.”

“บุคคลแต่ละคน เป็นเจ้าของสิ่งอันละเมิดมิได้ ที่วางอยู่บนรากเหง้าแห่งความยุติธรรม อันแม้แต่สวัสดิภาพภของสังคมส่วนรวมทั้งสังคม ก็จะมาลบล้างเสียมิได้  ด้วยเหตุนี้ ความยุติธรรมจึงปฏิเสธว่า การที่คนบางคนสูญเสียอิสรภาพ จะถูกแก้ให้กลายเป็นดีได้ ถ้าผู้อื่นจำนวนมากได้รับคุณความดี”

สรุปว่า ต่างฝ่ายต่างก็เห็นแก่ความศักดิ์สิทธิ์ของตัวบุคคลด้วยกันทั้งคู่ และทั้งคู่ก็เห็นว่ารัฐบาลมีหน้าที่ดูแลเรื่องความยุติธรรม ทั้งนี้โดยได้รับความยินยอม หรือความยินยอมอย่างรู้เท่าถึงการณ์(informed consent)มาจากผู้ถูกปกครอง  แต่ทั้งคู่แตกต่างกันอย่างลึกซึ้งเกี่ยวกับแหล่งที่มาของ “สิทธิ”(the source of rights) เพราะฉะนั้น บทบาทของรัฐบาลในอันที่จะดูแลพิทักษ์ความยุติธรรมก็ย่อมแตกต่างกันไปด้วย

ศ.สมิธ อธิบายประเด็นนี้ว่า สำหรับล็อค “สิทธิ” ก่อกำเนิดขึ้นจากทฤษฎีความเป็นเจ้าของ(theory of ownership) ดังได้กล่าวแล้วว่าคนทุกคนมีสิทธิเป็นเจ้าข้าวเจ้าของตัวตนเขาเอง ไม่มีผู้ใดจะมาเรียกร้องสิทธิเอากับเขาได้นอกจากตัวเอง  สิทธิตามธรรมชาติก็ดี ความยุติธรรมก็ดี และรัฐบาล(การเมืองการปกครอง)ก็ดี ที่มีขีดจำกัด(limited government) เหล่านี้  ล็อค สร้างทฤษฎีขึ้นจากการที่มนุษย์เป็นเจ้าของตัวตนเขาเอง

พูดอีกแบบว่า มนุษย์มีอัตตลักษณ์และมีเอกลักษณ์ เพราะว่ามีแต่ตัวเราเองเท่านั้นที่สร้างสรรค์ตัวเองขึ้นมา  เราคือผลงานของเราเอง เราสร้างตัวตนขึ้นมาจากกิจกรรมต่าง ๆ ของเรา หรือที่สำคัญคือจากการงานของเรา โลกนี้ทั้งโลกก็เป็นผลงานการสร้างสรรค์อย่างเสรีของมนุษย์ มิใช่เกิดมีขึ้นตามธรรมชาติ แต่เกิดมีขึ้นได้จากบุคคลทั้งหลาย และสิทธิก็เกิดมีขึ้นได้ตรงนี้

เราส์ ช่วยแต่งเติมความคิดนี้ ด้วยการเสนอหลักการที่เขาเรียกว่า “หลักแห่งความแตกต่าง” (the Difference Principle) ซึ่งแถลงว่า ความสามารถตามธรรมชาติของเรา พรสวรรค์ของเรา ภูมิหลังด้านครอบครัวของเรา ประวัติชีวิตเรา สถานะทางสังคมของเรา เหล่านี้  ในเชิงศิลธรรม(moral point of view)ล้วนแต่เป็นเรื่องลมเพลมพัด ไร้หลักการหรือกฎเกณท์ เป็นความบังเอิญ เป็นหวยชีวิต หรือลอตเตอรี สิ่งเหล่านั้นไม่ใช่ของเราจริง ๆ เราไม่สร้างมากับมือ แต่ได้มาเพราะโชค เป็นลอตเตอรีของยีนส์(genetic lottery) หรือลอตเตอรีสังคม(social lottery)  เราอยู่ในฐานะผู้รับประโยชน์(beneficiary) ไม่ได้อยู่ในฐานะเจ้าข้าวเจ้าของ(possessor)

ผลก็คือ ตัวเราไม่ได้เป็นเจ้าของทรัพย์สินเหล่านั้นแต่เพียงผู้เดียว แนวคิดนี้ยังผลเชิงสังคมหรือนโยบายสังคม อย่างไร?

ตามแนวของ ล็อค เขาสนับสนุน ระบบคุณธรรมนิยม(meritocracy) ซึ่งให้เกียรติความสามารถส่วนบุคคล ถือว่าเขาสร้างเขาทำขึ้นมาเอง จึงเป็นของเขา  แต่สำหรับ เราส์ ไม่ถือว่าความสามารถเหล่านั้นเป็นของเราจริง ๆ แต่เพียงผู้เดียว ทว่าเป็นส่วนหนึ่งของส่วนรวม  สังคมส่วนรวมมีสิทธิมาแบ่งปันไปได้

เราส์ กล่าวว่า “The Difference Principle represent in effect an agreement to regard the distribution of natural talents as a common asset and to share in the benefits of this distribution whatever it turns out to be.”

“กฎแห่งความแตกต่างบ่งว่า การกระจายความสามารถตามธรรมชาติเป็นสาธารณสมบัติ และจะต้องแบ่งปันกันไป”

และด้วยแนวคิดเชิงสาธารณสมบัติเช่นนี้ นี่เองที่เป็นพื้นฐานของความยุติธรรมในการกระจายทรัพยากรและรัฐสวัสดิการ ของ จอห์น เราส์  เช่นเดียวกับที่ทฤษฎีความเป็นเจ้าข้าวเจ้าของตัวตนของ ล็อค ที่เป็นพื้นฐานของหลักการการเมืองการปกครองที่มีขีดจำกัดในการใช้อำนาจ เป็นรัฏฐะ ภายใต้รัฐธรรมนูญ

เราส์ บอกว่า ความยุติธรรมบ่งว่า การจัดระเบียบสังคมนั้นจะต้องกระทำเพื่อประโยชน์ของผู้ที่ด้อยโชคที่สุดในระบบลอตเตอรีสังคม หรือลอตเตอรี ยีนส์  ดังนั้น การทำสาธารณสมบัติมากระจายกันใหม่ ไม่ได้ละเมิดสิทธิส่วนบุคคลอันศักดิ์สิทธิ(the sanctity of the individual) เพราะว่า สิ่งที่เราว่าเป็นของเรานั้น ไม่ได้เป็นของเราแต่ผู้เดียวมาแต่ต้น

ล็อค กับ เราส์ ต่างก็เป็นพวกเสรีนิยมด้วยกัน แต่มีมุมมองสังคมเสรีที่แตกต่างกัน  คนหนึ่งเน้นเสรีภาพ อีกคนหนึ่งเน้นความเสมอภาค ศ.สมิธ เห็นว่า ทฤษฎีการเมืองอเมริกันเอียงไปทาง ล็อค มากว่าไปทาง เราส์ คำประกาศอิสรภาพสหรัฐฯ บ่งว่า บุคคลมีสิทธิส่วนตัวอันผู้ใดจะพรากเสียมิได้  ไม่มีเอกสารการเมืองใดที่จะบอกว่า ควรมีการกระจายทรัพย์สินอย่างยุติธรรมทั่วทั้งสังคม(อเมริกัน)

-----------------------------------------------------------------------------------------------

สนใจ ต้นฉบับวีดีโอสำหรับตอนนี้ เชิญตามลิงก์ข้างล่าง

https://www.youtube.com/watch?v=_zSQ4d1JtDg

ลิงก์ สำหรับบทความชุดนี้ ทั้งชุด

ตอน 16 ปรัชญาการเมือง มหาวิทยาลัย เยล จอห์น ล็อค ตอน 2/3

Dan Bailé ผู้สรุปเป็นภาษาไทย

ทฤษฎีการเมืองการปกครอง ของ จอห์น ล็อค ตอน 2/3

Constitutional Government: Locke's Second Treatise (7-12)

ตอน 2/3

ศ.สมิธ ลำดับประเด็นที่จะพูดต่อไปเกี่ยวกับ ล็อค คือ เรื่องสปิริตของระบบทุนนิยม เรื่องการปกครองโดยได้รับความยินยอม และความคิดเรื่องกฎธรรมชาติ แนวคิดสำคัญที่ ล็อค มอบให้แก่ปรัชญาการเมืองการปกครอง – คือ การปกครองโดยความยินยอม(consent)

หนังสือของ ล็อค ห้าบทแรก ล็อคได้นำเราทัศนามานุษยวิทยาปรัชญา(philosophical anthropology)  เริ่มจาก สภาพธรรมชาติสู่สภาพสงคราม สู่การสร้างทรัพย์สินส่วนตัว และในบทที่ห้าว่าด้วย สภาพธรรมชาติที่คล้ายระบอบคอมมิวนิสต์ดั้งเดิม กระทั่งเกิดการสร้างทรัพย์สินส่วนตัว ที่เกิดจากแรงงานของคน  จวบจนจบบทที่ห้า ล็อคก็นำเรามาสู่ ระบบเศรษฐกิจแบบตลาด เต็มรูป(full scale market economy) ที่มีความไม่เท่าเทียมกัน มากมายหลายแบบ

ศ.สมิธ เห็นว่า ล็อค นำเรื่องราว ความเป็นมาของมนุษย์ที่ตามปกติ(ในสมัยนั้น) จะเป็นเนื้อหาอยู่ในพระคัมภีร์ไบเบิลเท่านั้น  ล็อคเริ่มจากมนุษย์อยู่ในสภาพธรรมชาติ ที่ปราศจากกฎ ระเบียบการปกครอง มนุษย์ในสภาพนั้นก่อกำเนิดทรัพย์สินส่วนตัวขึ้นมาได้อย่างไร  เพียงด้วยการใช้แรงงาน และด้วยการทำงาน  ล็อคบอกว่า มนุษย์เป็นสัตว์แสวงหาและสะสมทรัพย์  แม้กระทั่งในสภาพธรรมชาติ ที่ปราศจากกฎระเบียบของบ้านเมือง มนุษย์ก็มีทรัพย์สินส่วนตัว

ปัญหาของสภาพธรรมชาติก็คือ ความไร้เสถียรภาพ

เพราะไม่มีอำนาจบ้านเมืองมาพิพากษาข้อข้อแย้ง โดยเฉพาะข้อขัดแย้งเรื่องทรัพย์สิน การที่คนจะได้ใช้ทรัพย์ บันเทิงกับทรัพย์ที่เกิดจากแรงงานแห่งตนอย่างสันติสุขนั้น เป็นไปได้ยากในสภาพธรรมชาติ เนื่องจากมีข้อขัดแย้ง มีการรบราแย่งชิงกัน เพราะฉะนั้นเราจะมีความมั่นคงได้อย่างไร เราจะมั่นคงในชีวิตและทรัพย์สินได้อย่างไร ถ้าปราศจากผู้กำกับดูแลกฎและระเบียบ ผู้คอยเป็นหลักประกันความมั่นคง ในสภาพธรรมชาตินั้นแต่ละคนต้องดูแลตัวเอง แก้แค้นกันเอาเอง และแย่งชิงกันได้เอง ล็อคสรุปว่า การเมืองการปกครองและการอยู่เป็นบ้านเป็นเมือง กำเนิดจากการที่มนุษย์จำเป็นต้องมีหลักประกัน มีความมั่นคง ในเรื่องทรัพย์สิน(property right)  รัฐบาลเกิดมีขึ้น เพื่อพิทักษ์คุ้มครองทรัพย์สินส่วนบุคคล

ล็อค เป็นนักปรัชญาการเมืองการปกครองคนแรก ที่เห็นว่า มนุษย์มารวมอยู่ด้วยกันด้วยวัตถุประสงค์หลัก คือ การพิทักษ์ทรัพย์สินส่วนบุคคล ไม่มีนักปราชญ์ผู้ใด ก่อนหน้าล็อค ที่พูดชัดเจนว่า จุดประสงค์หลักของการเมืองการปกครอง ได้แก่ การพิทักษ์ปกป้องสิทธิในทรัพย์สิน และทรัพย์สินตามความหมายของล็อค ไม่ได้หมายความเพียงสิ่งของรอบตัวเรา แต่ทรัพย์สินฝังลึก สิงอยู่ในตัวตนของคน  คนเราเกิดมาพร้อมกับมีทรัพย์สินอยู่ในตัว (เช่น แรงงาน) ทรัพย์สินไม่ได้จำกัดอยู่ที่ อสังหาริมทรัพย์ แต่อยู่ที่ชีวิต เสรีภาพ และสิ่งที่เราเป็นเจ้าของ

          Property = things proper to us

ล็อค ยังย้ำอยู่ตลอด เรื่องความไม่แน่นอนของสภาพตามธรรมชาติ  เขาบอกว่า ชีวิตในสภาพธรรมชาติเต็มไปด้วยความหวาดกลัว และมีภยันตรายรอบด้าน ซึ่งผลักด้นให้เราหันหน้าหาความศิวิไลซ์( หา อารยธรรม)

การเปลี่ยนแปลงจาก สภาพธรรมชาติสู่สภาพศิวิไลซ์ ของ ล็อค ต่างจากของ ฮ็อปส์ เพราะล็อค ได้ทำให้คำสอนของฮ็อปส์อ่อนโยนลง ขณะที่ฮ็อปส์เน้นน่ากลัวสุดขีดในสภาพธรรมชาติ แต่สำหรับล็อค สภาพธรรมชาติเป็นเพียงสภาพแห่งความไม่สบายกายไม่สบายใจ ไม่มั่นคง หรือบางทีเขาใช้คำว่า “ความไม่สะดวก”

ศ.สมิธ ตั้งคำถามว่า ความรู้สึกไม่สบายกายไม่สบายใจที่ล็อคพูดถึง เขากำลังหมายถึงจิตใจอันประหวั่นของชนชั้นกลุ่มใหม่ในสังคมหรือเปล่า? อันได้แก่ ชนชั้นค้าขายกลุ่มใหม่ (new commercial class) ซึ่งกำลังแสวงหาตำแหน่งแห่งที่ของตนในสังคม

งานชิ้นนี้ของ ล็อค ถือเป็นงานเกี่ยวกับ “ชนชั้นกลาง”  หรือที่พวกมาร์กซิสต์ เรียกว่า “พวกกฎุมพี”(bourgeois)  เวลาที่ล็อคพูดว่า โลกนี้พระเจ้าสร้างไว้ให้แก่คนที่ขยันขันแข็ง และมีเหตุผล  ล็อค กำลังหมายถึง ชนชั้นกลางกลุ่มใหม่ที่มีสิทธิในการเมืองการปกครองได้ ไม่ใช่เพราะด้วยยศ หรือบรรดาศักดิ์ หรือเป็นชนชั้น “ผู้ดี”  แต่มีสิทธิในการเมืองการปกครอง เพราะมีความขยันขันแข็ง สู้งานหนัก มัธยัสถ์

ศ.สมิธ กล่าวว่า อดีตนักศึกษาของท่านผู้หนึ่ง เห็นว่า หนังสือเล่มสองของ ล็อค น่าจะมีชื่อว่า “the Capitalist Manifesto”(คำประกาศของลัทธินายทุน)  หรือ “คำประกาศแอนตี้คอมมิวนิสต์”  ศ.สมิธสรุปว่า แนวคิดของล็อค ก็คือ แนวคิดแบบของ มาเคียเวลลี ที่มีหน้าตาเป็นมนุษย์มนามากขึ้น (มีมนุษยธรรม มากขึ้น)  การเมืองการปกครองของ “เจ้าชาย” ของ มาเคียเวลลี ก็เป็นการเมืองการปกครองที่อยู่นอกกรอบจารีตดั้งเดิม  แนวคิดของล็อคคล้ายกับของมาเคียเวลลี เช่น เรื่องจริยธรรมของคนผู้สร้างเนื้อสร้างตัวขึ้นมาด้วยลำแข้งตนเอง(self-made man) ผู้มีชีวิตอยู่ในความหวาดหวั่น ตื่นกลัว อยู่ไม่สุข ล็อคทดแทนจริยธรรมแห่งการพิชิตสงคราม และการข่มเหงรังแก ของ มาเคียเวลลี มาเป็นการสู้งานหนัก ทำงานหนัก

แต่ ศ.สมิธ ก็เสนอแนะว่า แนวคิดทางการเมืองการปกครองของล็อค นำไปสู่หนังสือที่มีชื่อเสียงของ แม็ก เวเบอร์ เรื่อง “จริยธรรมโปรเตสแตนท์ และจิตวิญญาณของระบอบทุนนิยม”  เวเบอร์เห็นว่า การสะสมทุนและการแสวงหาทรัพย์อย่างไม่มีขีดจำกัด ดุจจะเหมือนศรัทธาในศาสนา ก็เพราะพระเจ้ามอบโลกไว้ให้แก่คนขยันและมีเหตุผล  ไม่ได้มอบให้พวกชอบทะเลาะวิวาท หาเรื่อง มากเรื่อง  ไม่ได้มอบให้แก่พวกขุนน้ำขุนนาง ผู้มุ่งแต่จะมีอำนาจเหนือผู้อื่น ชอบขึ้นขี่คนอื่น

ล็อค ได้นำจริยธรรมใหม่เกี่ยวกับทรัพย์สินมาเสนอ  ศ.สมิธ เห็นว่า ถ้าไม่มี จอห์น ล็อค ก็จะไม่มีวิชาเศรษฐศาสตร์ เพราะเขาบอกว่า การแสวงหาทรัพย์คือเสียงเรียกจากเบื้องบน และบทบาทหลักของการเมืองการปกครอง คือ การปกป้องทรัพย์สิน และสิทธิในทรัพย์สิน

และลำดับต่อไปจนตลอดการบรรยายครั้งนี้ ศ.สมิธ จะมุ่งประเด็นแนวความคิดของ ล็อค เรื่อง “ความยินยอม” (Locke’s idea of consent) ซึ่งเป็นแนวคิดที่ว่า รัฐบาลที่ชอบธรรมทุกรัฐบาล – หรือ การปกครองที่ชอบธรรมทุกระบอบการปกครอง จะต้องมาจากความยินยอมของผู้ถูกปกครอง

ล็อค เสนอทฤษฎีบ่อเกิดของสังคมต่าง ๆ ว่า มนุษย์มาอยู่ร่วมกันเป็นบ้านเป็นเมืองเป็นสังคม โดยยอมสละเสรีภาพตามธรรมชาติ แล้วมาผูกพันธะด้วยกัน อยู่เป็นชุมชนสังคม ก็ด้วยการตกลงร่วมกันกับคนอื่น ๆ ทุก ๆ คน  มารวมกันอยู่เป็นชุมชน เพื่อความสะดวกสบาย ความปลอดภัย และสันติสุข

จุดมุ่งหมายหรือวัตถุประสงค์อันชอบธรรมของสังคมบ้านเมือง หรือบางทีเรียกว่า สังคมแพ่ง(civil society) ก็คือ ความสะดวกสบาย ความมั่นคงปลอดภัย และสันติสุข

ล็อค เห็นต่อไปว่า เมื่อใดที่คนจำนวนมากพอ ยินยอมมาร่วมกันอยู่เป็นชุมชน ๆ หนึ่ง คนเหล่านั้นจะรวมกันอยู่ที่นั่น เป็น “กลุ่มการเมืองการปกครองกลุ่มเดียว” (one body politics) โดยที่คนส่วนมาก “มีสิทธิ” ที่จะกระทำการและบงการเพื่อคนอื่นที่เหลือทั้งมวล

ศ.สมิธ เห็นว่า คำกล่าวสั้น ๆ ดังกล่าวของล็อค ดูเหมือนได้สร้างกรณีตัวอย่างที่ทรงพลังที่สุดเป็นครั้งแรก เพื่อสนับสนุนการปกครองระบอบประชาธิปไตย

ศ.สมิธ ย้ำว่า แนวคิดที่ว่า การเมืองการปกครองเป็นไปตามความยินยอมของเสียงส่วนใหญ่ น่าจะสร้างความประหลาดใจให้แก่กษัตริย์อังกฤษสมัยนั้น แต่ถ้าได้ข้ามช่องแคบอังกฤษมาพบกับ หลุยส์ที่สิบสี่ ซึ่งอยู่ร่วมสมัย และเป็นเจ้าของคำพูดที่ว่า “L’État c’est moi.” หรือ “รัฏฐะ คือ ฉันงัย”  เมื่อได้ยินความคิดของ ล็อค นอกจากจะประหลาดใจแล้ว ยังจะขำกลิ้งอีกด้วย

การที่ ล็อค มีความคิดว่า การเมืองการปกครองต้องเป็นไปตามความยินยอมของเสียงส่วนใหญ่นั้น  จะหมายความว่า ล็อค ปฏิเสธการปกครองแบบอื่น ๆ ทั้งหมด หรือ?  เขาไม่เห็นด้วยกับอริสโตเติล ใช่ไหม? ที่ อริสโตเติล เห็นว่า รูปแบบการปกครองเป็นฉันใดไม่สำคัญ ขอให้ปกครองด้วยกฎหมาย และเดินสายกลางก็แล้วกัน

ล็อค เห็นว่า การตกลงเพื่อมาอยู่ร่วมกันเป็นชุมชนเดียวกัน ไม่ใช่ว่าจะเหมือนกันทีเดียวกับการสร้างรูปแบบรัฐบาล(a form of government)  เพราะว่าการเลือกรูปแบบรัฐบาล – หรือรูปแบบการปกครองชนิดเป็นหนึ่งเดียวกัน เป็นประชาชาติเดียวกัน(one people) จะมาก่อนการเลือกรูปแบบรัฐบาล

ล็อค มีแนวคิดแค่ว่า รัฐบาลก่อตั้งขึ้นจากความยินยอมของผู้ถูกปกครอง แต่ไม่ได้พูดระบุชัดเจนว่า รูปแบบรัฐบาลจะพึงเป็นฉันใด  รูปแบบรัฐบาลรูปแบบเดียวที่ ล็อค ไม่เห็นด้วย ได้แก่การปกครองระบอบสมบูรณาญาสิทธิราช  นอกจากนั้น ล็อค ปล่อยตามใจผู้คน แล้วแต่ว่าผู้คนจะ “ยินยอม” กับรูปแบบรัฐบาลแบบใด ซึ่งมีความหมายต่อไปด้วยว่า ผู้คนอาจจะ “ยินยอม” กับระบอบใด ๆ ก็ได้ ไม่จำเป็นจะต้องเป็นระบอบ “ประชาธิปไตย” เสมอไป

และ ศ.สมิธ เชื่อว่า แนวคิดเรื่อง “ความยินยอม” ของ ล็อค นี่เอง ที่เป็นพื้นฐานหลักของระบอบการเมืองอเมริกัน เสียยิ่งกว่าเรื่องสิทธิในทรัพย์สิน  หลักการเรื่องความยินยอมนี้ จับจิตจับใจ “บิดา”ผู้ก่อตั้งประเทศสหรัฐฯ(founding fathers)

เมื่อ เจฟเฟอร์สัน ประกาศว่า จุดมุ่งหมายของรัฐบาลก็คือการปกป้องคุ้มครองชีวิต เสรีภาพ และการแสวงสุข (life, liberty and the persuit of happiness) ดูเหมือนว่า เจฟเฟอร์สัน จะนำความคิดต้นตอมาจาก ล็อค แล้วปรับปรุงเปลี่ยนแปลงบ้างเล็กน้อย คล้าย ๆ กับ “ยกระดับ”การใช้ภาษาของล็อค  คือ แทนที่จะมุ่งลงตรงที่การแสวงหาทรัพย์อย่างของ ล็อค  ก็เปลี่ยนเป็น การแสวงสุข

นอกจากเจฟเฟอร์สันแล้ว อับราฮัม ลิงคอล์น ก็ได้รับอิทธิพลเรื่อง “ความยินยอม” มาจาก ล็อค ด้วย  ลิงคอล์น พูดไว้เมื่อ ปี 1854 ในการปราศรัยครั้งสำคัญของเขา ว่า

“เมื่อคนผิวขาว ปกครองตัวของเขาเอง เราเรียกว่า การปกครองตนเอง  แต่เมื่อเราปกครองตนเองพร้อม ๆ กับปกครองคนอื่นด้วย  นั่นมันเกินไปกว่าการปกครองตนเอง นั่นมัน เผด็จการกดขี่(despotism)  ศรัทธาปสาทะดั้งเดิมของข้าพเจ้า สอนข้าพเจ้าว่า จะไม่มีสิทธิทางศิลธรรมใด ที่มนุษย์คนหนึ่งจะเอามนุษย์อีกคนหนึ่งเป็นทาส  ข้าพเจ้ากำลังหมายว่า ไม่มีมนุษย์หน้าใหน ดีพอที่จะปกครองผู้อื่น – ถ้าผู้อื่นนั้น ไม่ได้ให้ความยินยอม”

สมัยนั้น ฝ่ายตรงข้ามของ ลิงคอล์น เห็นว่า ก็ถ้าคนส่วนใหญ่ยินยอมให้มีทาส การมีทาสก็น่าจะถูกต้องแล้ว ซึ่งประเด็นนี้ ลิงคอล์น พิจารณาละเอียดต่อไปว่า ความยินยอมไม่ใช่เช็คเป่ลา(a blank cheque) ให้นำไปเขียนจำนวนเลขได้ตามอำเภอใจ ลิงคอล์น เห็นว่า แนวคิดเรื่องความยินยอมยังต้องอยู่ในกรอบของข้อศิลธรรมบางอย่างบางประการ เช่น ความยินยอมให้มีทาสในบ้านเมือง ไม่สอดคล้องกับข้อศิลธรรมที่ว่า ไม่มีผู้ใดจะปกครองบังคับผู้อื่นได้ ถ้าผู้อื่นนั้นไม่ได้ให้ความยินยอม

อย่างไรก็ตาม ศ.สมิธ กล่าวว่า ความขัดแย้งในประเด็นนี้ เกิดจากภายในแนวคิดของ ล็อค เอง  เช่น รูปแบบรัฐบาลที่เกิดจากความยินยอมของคนส่วนใหญ่ พึงเป็นรูปแบบใด การปกครองโดยรัฐบาลที่มาจากความยินยอมนั้น จะต้องทำทุกอย่างที่เสียงส่วนมากต้องการ กระนั้นหรือ?  จะไม่กลายเป็นทรราชย์โดยเสียงส่วนมาก หรือ? (tyranny of the majority) หรือว่ารัฐบาลจากความยินยอมของคนส่วนมาก จะต้องมีขอบเขต มีกรอบอะไรบางอย่างที่กำหนดว่า เสียงส่วนใหญ่ทำได้ หรือเสียงส่วนใหญ่ทำไม่ได้ ล็อค มีหลักประกันอะไรว่ารัฐบาลจากความยินยอมของคนส่วนใหญ่ จะมาจากคนส่วนใหญ่ที่เข้าถึงข่าวสาร รู้จักวิเคราะห์แยกแยะข่าวสาร หรือว่าจะมาจากเสียงส่วนใหญ่ที่มีความยินยอมที่มีเหตุผล(rational consent)  คนเราสามารถยินยอมทุกสิ่งทุกอย่าง เพื่อที่จะถูกปกครองอย่างไรก็ได้ อย่างนั้นหรือ?

จะมีอะไรมาป้องกันไม่ให้เสียงส่วนใหญ่ กลายเป็นเสมือนระบอบสมบูรณาญาสิทธิราช ทรราชย์ หรือเผด็จการกดขี่

ศ.สมิธ กล่าวทบทวน ชวนให้นักศึกษาระลึกว่า พวกตน(คนอเมริกัน)เป็นประชาชนของระบอบประชาธิปไตยที่เก่าแก่ที่สุดในโลก(เพราะก่อนหน้าระบอบประชาธิปไตยอเมริกัน ก็จะมีแต่ประชาธิปไตยช่วงสั้น ๆ สมัยกรีก เมื่อสองพันกว่าปีมาแล้ว ส่วนระบอบประชาธิปไตยฝรั่งเศส มาทีหลังระบอบประชาธิปไตยอเมริกัน – ผู้สรุปภาษาไทย) อย่างไรก็ดี ศ.สมิธ ถามว่า เคยมีใครถามหาความยินยอมของชาวอเมริกัน ที่จะใช้ระบอบการเมืองการปกครองแบบนี้หรือ?

ล็อค กล่าวว่า เด็กเกิดมาโดยไม่ได้เป็นประชาชนพลเมืองของประเทศใด ๆ หรืออีกนัยหนึ่ง สำหรับล็อค การเป็นประชาชนพลเมือง(citizenship) ไม่ได้มาด้วยการถือกำเนิด ล็อคเห็นต่อไปอีกว่า ทารกเกิดมาในสภาพธรรมชาติ และอยู่ใต้การปกครอง(หรือ อยู่ใต้อำนาจ)ของบิดามารดาเท่านั้น เมื่อเด็กโตขึ้นแล้วเขาเชื่อฟังอำนาจปกครองของรัฐใด ๆ นั่นไม่ใช่เพราะเขาเกิดที่นั่นหรือที่ไหน  แต่นั่นเป็นเพราะเขา “เลือก” เอง

ตรงนี้ ล็อค กำลังเบิกโรง หรือเปิดตัว ปัจจัยอีกปัจจัยหนึ่ง คือ “การเลือก” ของคน

ล็อค พูดคล้าย ๆ กับว่าเมื่อเด็กโตขึ้นและบรรลุนิติภาวะ เมื่อนั้นเขาก็มีสิทธิที่จะ “เลือก” เชื่อฟัง หรือไม่เชื่อฟัง อำนาจของรัฐบาลหนึ่งรัฐบาลใด  ประเด็นการ “เลือก” นี้เป็นส่วนหนึ่งของเรื่อง “ความยินยอม” ที่จะอยู่ใต้การปกครองของรัฏฐะ หรือรัฐบาลประเทศใด ๆ คล้าย ๆ กับการสาบานตัวตลอดชีวิต

ศ.สมิธ ยกตัวอย่างเรื่องที่คนอพยพเข้ามาในสหรัฐฯ ที่ประสงค์จะเป็นพลเมือง จะต้องผ่านกระบวนการแห่งการเข้าเป็นพลเมือง ซึ่งมีการสาบานตนว่า จะจงรักภักดีต่อสหรัฐฯ รวมอยู่ในกระบวนการนั้นด้วย

ก็หมายความว่า ประชาชนเต็มขั้นของประเทศใดประเทศหนึ่ง หรือตามตัวอย่างก็คือ ของสหรัฐอเมริกา จะได้แก่คนที่ผ่านกระบวนการสาบานตนมาแล้ว ซึ่งหมายความว่า ได้ให้ความยินยอมอย่างเป็นปัจจุบัน(active consent)

สำหรับคนที่ไม่ผ่านกระบวนการให้ความยินยอมดังกล่าว ล็อค ก็มีขั้นตอนอีกขั้นตอนหนึ่งเตรียมไว้ให้ เรียกว่า “tacit consent”(ยินยอมโดยนัย)  คนเหล่านี้แม้จะไม่ได้ผ่านพิธีการยินยอมอย่างเป็นทางการ ล็อค ก็ถือว่า คนพวกนี้ ได้ให้ความยินยอมแล้วโดยนัย(tacit consent)

คนเรา ให้ความยินยอมโดยนัย กันอย่างไร?

นี่คือปมปริศนาที่ ล็อค พยายามจะขบให้แตก เขามองว่าผู้ใดก็ตามที่รับประโยชน์จากการคุ้มครองของกฎหมายบ้านเมือง มีความมั่นคงในชีวิตและทรัพย์สิน คนเหล่านั้น ล็อค ถือว่าได้ให้ความยินยอมโดยนัย(tacit consent) ต่อรัฐบาลที่ปกครองอยู่นั้น  ความยินยอมโดยนัยดังกล่าวคนกระทำเงียบ ๆ ไม่ได้โจ๋งครึ่ม หรือโฉ่งฉ่าง

ศ.สมิธ ถามว่า “ความเงียบ(และการให้ความยินยอม)” กับ “ความเงียบเฉย ๆ” ต่างกันอย่างไร?  ทั้งนี้ ศ.สมิธ ได้ยกตัวอย่างพิธีแต่งงานของฝรั่ง ที่เขาจะต้องขอความยินยอมกันในพิธี ผู้ประกอบพิธีอาจเป็นนักบวช หรือเจ้าหน้าฝ่ายปกครอง จะถามความยินยอมของคู่บ่าวสาว ซึ่งหลายต่อหลายคู่ คู่บ่าวสาวให้ความยินยอมด้วยการนิ่งเงียบ ไม่ได้กล่าวอะไรออกมา

ความเงียบ จึงถูกถือเป็นทางหนึ่ง ของการให้ความยินยอมโดยนัย

ศ.สมิธ บรรยายว่า ล็อค ไม่ได้ชัดเจนเรื่องของการให้ความยินยอมอย่างเงียบ ๆ และยังมีคำถามอีกคำถามหนึ่ง ว่า ระหว่างพลเมืองที่ให้ความยินยอมอย่างเป็นทางการ (เช่น การสาบานตน) กับพลเมืองที่ให้ความยินยอมเงียบ ๆ คนสองกลุ่มนี้ มีสิทธิ แตกต่างกันหรือไม่?

ศ.สมิธ สรุปว่า เรื่องที่ทำให้ปรัชญาการเมืองการปกครองของ ล็อค โดดเด่น ได้แก่ ประเด็นที่ว่าไม่ว่าเสียงส่วนใหญ่จะตัดสินใจให้มีรัฐบาลรูปแบบใด รัฐบาลนั้นจะต้องจำกัดอำนาจขององค์รัฏฐาธิปัตย์(power of the sovereign) แนวคิดนี้ของล็อค ใกล้เคียงกับของ ลิงคอล์น เขาเห็นว่าความยินยอมไม่ได้แปลว่า ยอมอะไรก็ได้  ยอมไม้หลักปักขี้เลนอะไรก็ได้ ยอมให้องค์รัฏฐาธิปัตย์ทำอะไรก็ได้ ทฤษฎีการเมืองการปกครองภายใต้รัฐธรรมนูญของล็อค เป็นการเมืองการปกครองที่ว่าด้วยอำนาจอันจำกัด อำนาจที่อยู่ในกรอบรัฐธรรมนูญ และกฎหมาย  ขณะที่ ฮ็อปส์ ยกอำนาจรัฏฐาธิปัตย์ให้เป็นอำนาจเบ็ดเสร็จเด็ดขาด ล็อค กลับเชื่อถือเรื่องอำนาจรัฏฐาธิปัตย์ที่มีขอบเขต ไม่ว่า “รัฏฐาธิปัตย์” นั้นจะอยู่กับคน ๆ เดียว คนสองสามคน หรือคนมากคน  ล็อคเชื่อว่า อำนาจรัฏฐาธิปัตย์ที่มีขอบเขตเท่านั้น ที่พอจะไว้วางใจได้ว่า จะปกปักษ์พิทักษ์ “สิทธิ” ทั้งหลายให้แก่ปวงชนได้

-----------------------------------------------------------------------------------------------

สนใจ ต้นฉบับวีดีโอสำหรับตอนนี้ เชิญตามลิงก์ข้างล่าง

https://www.youtube.com/watch?v=MqCtmxHVoqY&index=16&list=PL8D95DEA9B7DFE825

ลิงก์สำหรับบทความชุดนี้ ทั้งชุด